Obiekt miesiąca lipiec 2021 strażnik mleka z czterolistną koniczyną
Strażnik mleka „Milchwunder”, zbiory Archiwum Werkbundu – Museum der Dinge, fot. Armin Herrmann.
Ten porcelanowy krążek jest przedmiotem gospodarstwa domowego, który nie jest już powszechny – to strażnik mleka [niem. Milchwächter]. Kiedy gotuje się mleko, umieszcza się je na dnie garnka i podczas nagrzewania wydaje trzaskający dźwięk, wskazując temperaturę wrzenia. Celem tego alarmu jest zapobieganie wykipieniu.
Strażnicy mleka są dziś prawie nieznani. Są wykonani z wytrzymałych materiałów, takich jak porcelana lub stal nierdzewna, ponieważ muszą wytrzymywać wysokie temperatury, ale nie powinny rdzewieć. Nie wiadomo, kiedy i w jakim kontekście wynaleziono strażników mleka.
Museum der Dinge [pol. Muzeum Rzeczy] otrzymało niedawno obszerną, prywatną kolekcję historycznych strażników mleka. Na tym okazie można zobaczyć czterolistną koniczynę. Te rzadkie mutacje są uważane za symbole szczęścia w kulturach zachodnich i wywodzą się z chrześcijańskiej legendy. Zgodnie z tym biblijna postać Ewa miała zabrać ze sobą czterolistną koniczynę, gdy została wypędzona z raju. W ten sposób liść koniczyny stał się symbolem rajskiego szczęścia.
Grzechotanie jest nie tylko częścią rzemiosła, ale także naszego obiektu miesiąca lutego, czyli strażnika mleka [niem. Milchwächter].
To sprawdzona i niezawodna pomoc kuchenna, która po umieszczeniu w garnku ostrzega o zagotowaniu się mleka lub wody, grzechocząc o dno garnka. Zasada jest tak prosta, jak genialna: rosnące pęcherzyki powietrza powodują, że czujnik mleka porusza się i zaczyna grzechotać. Teraz uważny słuchacz musi przejąć inicjatywę, ponieważ sam monitor mleka nie zapobiegnie jego wykipieniu.
Zarówno kompletna, jak i fragmenty strażnika mleka była częścią naszej aktualnej wystawy „Odłamki”, na której Werkbundarchiv – Museum der Dinge wraz z artystami Sonyą Schönberger i Christofem Zwienerem kwestionowało materialną reprezentację pamięci w odnalezionym odłamku i muzeum obiekcie. Wystawę można było oglądać w muzeum od 6 grudnia 2013 do 3 marca 2014 roku.
Strażnik mleka. Przegotowanie i spalenie mleka, artykułów spożywczych, kakao, zup, roślin strączkowych, ryżu itp. stwarza wiele kłopotów, irytacji, a jednocześnie kosztuje. Każda gospodyni domowa coś o tym wie. Strażnik mleka Butz ze spiralą, wykonany z najlepszej porcelany, zapobiega tym niedogodnościom. Małe urządzenie umieszcza się w naczyniu spiralą skierowaną w dół. Opary powstałe pod spiralą są wypychane do góry przez stożkowy otwór, niszcząc warstwę tłuszczu, pozostałe opary mogą wydostać się na zewnątrz, co zapobiega spalaniu i wrzeniu. Oznacza to, że możesz pozwolić, aby mleko gotowało się dłużej i uzyskać mleko wolne od zarazków, które jest niezbędne w pielęgnacji dziecka. H.H.
Wierny strażnik mleka. C. A. Butz, Halbau [obecnie Iłowa],
Sonntags-Zeitung fürs Deutsche Haus, R. 34, 1931, nr 21, s. 16
Praktyczne porady dla kuchni i piwnicy […] Niestety mleko łatwo się przypala. […] Wtedy krzyk przerażenia wypełnia cały dom, a jeszcze silniej napełnia go nieprzyjemny zapach spalonego, a nawet wykipiałego mleka. […] Ale nie musimy się już tym martwić, jeśli kupimy mały strażnik mleka [Milchwächter] „Butz”, który zapobiega przypaleniu i wykipieniu. Jest wykonany z glazurowanej gliny i ma spiralę na dole i stożkowy otwór pośrodku. Spiralę umieszcza się w garnku skierowaną w dół i ustawia na kuchence gazowej, kominkowej lub spirytusowej. Podczas gotowania opary najpierw powstają pod połową spirali i są wypychane do góry przez otwór w krążku. Unoszące się wokół opary utrzymują mleko w ciągłym ruchu i zapobiegają jego spaleniu lub wykipieniu. Nie musisz zachować ostrożności ani używać trzepaczki, możesz po prostu pozostawić mleko własnemu losowi, aż się zagotuje. Krążek niszczy również tworzenie się kożucha, który w przeciwnym razie powstaje podczas gotowania i który jest nieprzyjemny dla wielu osób. Po użyciu strażnika mleka [Milchwächter] i garnek, których oczywiście nie wolno używać do przygotowywania innych potraw, należy dobrze oczyścić sodą i odłożyć.
Jednostronny, spiralny układ odprowadzenia powietrza z jednym, z okrągłym otworem odprowadzającym w korpusie krążka.
wymiary :: średnica = 88,5 mm; grubość = 14,5 mm
materiał :: ceramika
znaki szczególne :: rewers = trzy prostokątne, wklęsłe pola jedne nad drugim; górne 6,5 mm x 52 mm, środkowe 7,5 mm x 26,5 mm, dolne 6,5 x 26,5 mm; w każdym polu umieszczony wypukły napis; polu górnym Milchwächter Butz, środkowym D.R.G.M. (skrót od niemieckojęzycznego Deutsches Reichs Gebrauchs Musterschutz / pol. wzór użytkowy Rzeszy Niemieckiej), dolnym D.R.P.a (skrót od niemieckojęzycznego Deutsches Reichpatent angemeldet = pol. zarejestrowany patent Rzeszy Niemieckiej)
producent :: C.A. Butz, Halbau (Niemcy) obecnie Iłowa (Polska)
Jednostronny, spiralny układ odprowadzenia powietrza z jednym, z okrągłym otworem odprowadzającym w korpusie krążka.
wymiary :: średnica = 85 mm; grubość = 13,5 mm
materiał :: ceramika
znaki szczególne :: rewers = dwa centrycznie rozmieszczone wypukłe okręgi; w przestrzeni między jednym i drugi dwa (dolne i górne) wklęsłe, łukowate pola o wysokości 5 mm, w każdym z nich umieszczony wypukły napis, w górnym MILCHWACHTER – BUTZ, w dolnym MADE IN GERMANY, wewnątrz mniejszego okręgu centralnie umieszczona wypukły numer 5450
producent :: C.A. Butz, Halbau (Niemcy) obecnie Iłowa (Polska)
Niemiecka koperta reklamowa, w której prawdopodobnie producent rozsyłał druczek zamówienia na kipichron… lub same kipichrony, za które należało zapłacić lub je odesłać. Koperta jest z obiegu pocztowego, nadano ją 28 sierpnia 1931. Niestety na stemplu miejscowość nadania jest nieczytelna.
Tekst reklamowy umieszczony na kopercie przekonywał do używania „Milchwunder” czyli porcelanowego krążka do gotowania. W tłumaczeniu na język Polski brzmiał, mniej więcej tak:
Droga Gospodyni Domowa!
Masz budzik w garnku, jeśli umieścisz w garnku z gotującym się płynem „Milchwunder”, porcelanowy krążek do gotowania, który można używać obustronnie. Nigdy więcej wykipiałego lub spalenego mleka, kakao, potraw mącznych [klusek, makarownów] i innych płynów! Mleko wrze jak woda gazowana! Proszę, spróbuj! Codziennie setki tysięcy gospodyń domowych wzywane są do pieca przez „Milchwunder”, one też będą cieszą się zabawnym brzękiem! Spróbuj!
klupoki... 