www.cabinet.ox.ac.uk

Wystawa on line: „Radziecka Azja Środkowa w 100 obiektach”. [ang. oviet Central Asia in 100 Objects]

Eksponat: „Strażnik mleka {i mleko} (Kazachstan)” [ang. Milk Guard {and milk} (Kazakhstan)

Cóż za osobliwa rzecz jest przed Tobą!
To, co widzicie na obrazku, to okrągły dysk z podwyższonym brzegiem i wycięciem po jednej stronie.
Na powierzchni obiektu znajduje się napis „wierzch”. Na pierwszy rzut oka ten metalowy przedmiot
przypomina pokrywę lub maszynę w jakimś środowisku przemysłowym; jednakże tym prostym
przedmiotem jest sprzęt kuchenny używany w kuchniach Związku Radzieckiego. Jego zastosowanie wiąże się z jednym z najbardziej ukochanych produktów narodu radzieckich i mieszkańców Azji Środkowej – mlekiem.

Zainteresowanie obiektem wynika z kilku powodów. Strażnik mleka odzwierciedla wczesne wspomnienia, jakie pozostają w radzieckiej Azji, jako że jesteśmy ostatnim pokoleniem urodzonym w Radzieckim Kazachstanie. Co jednak ważniejsze, wierzymy, że ten niewielki przedmiot podkreśla rolę kobiety w strukturze rodziny i systemie społecznym i uważamy, że ważne jest, aby to podkreślić na danej wystawie. Z drugiej strony cel narzędzia nakreśla znaczenie mleka i jego wykorzystania na obszarze Azji Centralnej. Prowadzi także do jednego z głównych rytuałów w kulturze środkowoazjatyckiej – picia herbaty w gronie rodziny, bliskich przyjaciół, drogich gości. Każdy region realizuje ten rytuał na swój niepowtarzalny sposób: zielona herbata w małych pialach [czarkach] nawiązuje do gorącego lata w Uzbekistanie, czarna herbata z mlekiem towarzyszy rodzinom na bezkresnych stepach Kazachstanu. Wreszcie zastosowanie tego obiektu w czasach radzieckich czyni go ekscytującym artefaktem radzieckiego środowiska domowego – mówi o nim nie tylko poprzez reprezentację wizualną, ale także za pomocą środków dźwiękowych, rozszerzając artefakt na obiekt dźwiękowy, który definiuje wszystkie wymienione powyżej.

Uprawianą w Kazachstanie, powszechną tradycją było picie herbaty ze świeżo zagotowanym mlekiem.
Wszyscy pokochali bogatą w smaku i piękną kolorystycznie kazachską mleczną herbatę! W obecności gości była to cała wyjątkowa uroczystość, podczas której z dużego drewnianego kredensu wyjmowano kolorowe piale [czarki], w rondelku zaparzono czarną herbatę i świeżo zagotowane mleko było gotowe do spożycia. Jeśli jednak cofniemy się pamięcią do czasu, który nastąpił zaledwie kilka godzin przed przybyciem gości – kuchnia była najbardziej chaotycznym miejscem na ziemi! Było tam pełno przedmiotów i dźwięków porozrzucanych po całym pomieszczeniu, których jeszcze nie można było połączyć. I trzeba przyznać, że gotowanie mleka w kuchni radzieckiej miało swój specyficzny dźwięk.

Być może krajobraz dźwiękowy obiektu wskazuje na rolę kobiety w sowieckiej kuchni – radziecka
kobieta musiała dominować nad wszystkim w domu. Dlatego przejmowanie kontroli nad wieloma
sprawami na raz i bycie wielozadaniowym zostało w pewnym stopniu wpisane w kulturę sowieckiej
kobiecości.

Takie urządzenie jak strażnik mleka – produkowane masowo narzędzie mające na celu odciążenie gospodarstwa domowego, zaoferowano kobietom w Związku Radzieckim dopiero w drugiej połowie XX wieku. Funkcja urządzenia była dokładnie taka, jak nazwa wskazuje, a jego wyraźny dźwięk powstawał w wyniku nagrzewania się przedmiotu przed momentem, w którym mleko miało się zagotować, osłona mleka zapobiegała wygotowaniu się mleka.

I. F. Ivankovitser wynalazł narzędzie w 1921 r., patent uzyskano w 1929 r. (patent nr 10362 z 31 lipca 1929 r. na 15 lat). Radzieccy strażnicy mleka byli wykonani z porcelany, aluminium i stali nierdzewnej. Od tego momentu ich koszt zakupu zmienił się z 21 kopiejek na 1 rubel 50 kopiejek.

Oczywiście o popularności urządzenia nie zadecydowała tylko dostępność narzędzia, ale także rozpowszechnienie napoju, z którym najlepiej się sprawdzało – mleka. Nie trzeba dodawać, że rytuał dzielenia się napojem mlecznym, napojem na bazie mleka lub na jego bazie jest integralną częścią kultury Kazachstanu. Tutaj herbata mleczna zajmuje szczególne miejsce w każdym domu i jest przygotowywana wyjątkowo.

Bibliografia:

Milk Guard, Krótka encyklopedia gospodarstwa domowego, pod redakcją A.I. Reviny. – M .:
Encyklopedia radziecka, 1960

Shalekenov M.U., „Tradycyjny dziennik żywności narodu kazachskiego”, Elektroniczne czasopismo naukowe „edu.e-history.kz” nr 2 (14), 2018
Adres URL: https://edu.e-history.kz/ru/publications/view/856

Shakhanova N.Zh. Tradycyjna żywność Kazachów jako źródło historyczne i etnograficzne:
Avtoref. diss. Doktorat – L., 1987.
Adres URL: https://edu.e-history.kz/ru/publications/view/856

Lena Pozdnyakova jest niezależną artystką i kuratorką z Kazachstanu, początkującą
badaczką na UCLA i doktorantką na Freie Universität Berlin
Alexandra Tsay jest niezależną kuratorką i badaczką interesującą się interdyscyplinarnym podejściem do analizy i teoretyzowania sztuki współczesnej w Azji Środkowej.
Eldar Tagi, niezależny kompozytor i artysta dźwiękowy z Kazachstanu zainteresowany skomplikowaną dynamiką pomiędzy kultowymi obiektami, przestrzeniami i dźwiękiem. Eldar Tagiyev jest artystą dźwiękowym, niezależnym muzykiem i badaczem.