To niesamowite, jak szybko przedmioty, które do niedawna były w ciągłym użyciu, stają się rzadkością! Mijają pokolenia ludzi, a wraz z nimi znika wiedza o przedmiotach, które towarzyszyły ich życiu. W zbiorach Muzeum-Rezerwatu w Taganrog znajduje się wiele takich obiektów. Jeden z tych „tajemniczych” eksponatów znajduje się w kolekcji ceramiki.
To jest „stróż mleka” [ros. сторож для молока] lub „mleka stróż” [ros. молокосторож]. Jest to ceramiczny krążek o średnicy 8 centymetrów. Z jednej jego strony jest spiralny rowek, na krawędzi otwór przelotowy. Zadaniem urządzenia jest zabezpieczenie mleka przed „wykipieniem” podczas gotowania. Ten prosty, ale przydatny przedmiot był bardzo lubiany przez radzieckie gospodynie domowe, które często musiały stać przy kuchence, pilnując, aby mleko nie uciekło.
Jak wszyscy wiedzą, po podgrzaniu mleko tworzy bąbelki. Bąbelki nie mogą przebić się przez powstały na powierzchni kożuch, dlatego gromadzą się w mleku, „nadmuchując” je powietrzem. Kiedy się zagotuje, pojawia się tak dużo bąbelków, że podnoszą mleko i… przygotujcie się do czyszczenia kuchenki! Jak „stróż” radzi sobie w takiej sytuacji?
Urządzenie umieszcza się powierzchnią roboczą na dnie rondla, a na wierzch wylewa się mleko. Pęcherzyki uwolnione podczas ogrzewania gromadzą się w spiralnym rowku w dużym pęcherzyku powietrza, który wychodzi przez otwór. Jest na tyle duży, że pęka w górę, przebijając się przez kożuch na powierzchni mleka. Pęcherzyki mleka pojawiają się tylko na środku patelni. Ponadto przedmiot „sygnalizuje” także, że mleko się zagotowało: bąbelki unoszą je, a on uderza w dno garnka, sygnalizując, że nadszedł czas, aby zdjąć mleko z kuchenki.
«Mleka stróż» [ros. Молокосторож] został wynaleziony przez radzieckiego inżyniera I.F. Ivankovitsera w 1923 roku. W 1929 roku uzyskano na niego patent. Istnieje teoria, dlaczego inżynier podjął się wynalezienia tego przydatnego urządzenia. Podobno jego żona uwielbiała gotować, ale była roztargnioną gospodynią domową i często kipiało jej mleko. Mąż miał już tego dość i zaczął szukać sposobu, jak pomóc żonie. W wyniku długich poszukiwań rozwiązania doszedł do wymyślenia „mlecznego stróża”. I ten przydatny przedmiot zadomowił się w tysiącach kuchni, ułatwiając pracę gospodyniom domowym.
Najczęściej w życiu codziennym spotykaliśmy metalowych, stemplowanych „strażników”. Zostały wyprodukowane w Kołomenskim Zakładzie Budowy Lokomotyw [ros. Коломенский теплостроительный завод]. Nawiasem mówiąc, głównymi produktami fabryki były potężne jednostki do łodzi podwodnych i lokomotyw spalinowych.
Znacznie rzadziej spotykany jest „mleczny strażnik” [ros. молочный сторож] z magazynu TGLIAMZ [ros. ТГЛИАМЗ], egzemplarz ten wykonany został w zakładach „Proletariacki”, o czym świadczy reliefowy napis na wierzchu produktu. Tam, dbając o prawidłowe użytkowanie urządzenia, producenci dodali napis: „Instaluj spiralą skierowaną w dół”. Wykonywano „strażników” także z prasowanego szkła.
W dzisiejszych czasach niewiele osób kupuje mleko butelkowane, a taki niegdyś powszechny przedmiot wyszedł z użycia. Ale nawet teraz w kuchniach niektórych gospodyń domowych zachowali się „mleczni strażnicy” [ros. молочные сторожа], ceramiczni lub metalowi. I choć brzmi to niewiarygodnie, w trakcie przygotowywania tego materiału jeden z przyjaciół muzeum przyniósł nam w prezencie metalowego „mleka strażnika” [ros. молокосторож]
klupoki... 